< terug naar pagina verkorte versie
< menu volledige versie > volgende

SLAAP   (SELENE)

 

Zowel Williams (156f) als Connolly (p.191) wijzen op parallellen tussen de dood van Palinurus en Misenus. Beide personages laten het leven bij het einddoel van de tocht. Beiden zijn min of meer naar de figuur van Elpenor uit Homerus' Odyssee gemodelleerd. En naar beiden is een kaap in Italië vernoemd. Volgens Williams representeert Misenus in zekere zin wat volgens hem Palinurus ongetwijfeld doet: het offer dat gebracht moest worden voor het welslagen van de missie.

Williams bestrijdt de opvatting van sommige commentatoren, dat Vergilius in een herziene versie een van de twee verhalen geschrapt zou hebben. Ook ik zie een nauwe samenhang tussen de beide personages, maar dan tegen de achtergrond van de rol die Misenus in mijn dromen speelde.

De trompetter, komt twee keer in de Aeneïs voor. In boek drie, wanneer Aeneas en de zijnen op een van de Strofaden aan land zijn gegaan en de harpijen hun maaltijd komen verzieken. En in boek zes, nadat de Sibylle Aeneas heeft gezegd dat een van zijn mannen dood op het strand ligt en begraven moet worden. De trompetter had, zo wordt over zijn dood verteld, de dwaasheid begaan zijn hoorn over de zee te laten schalmen en de zeegod Triton had dit als een provocatie opgevat:

maar zie,
toen zijn hoorngeschal de zee doorklonk
en hij in overmoed de goden durfde te tarten,
had Triton, als men het geloven mag,
die uitdaging prompt aanvaard
en de dwaas in het schuim tussen de rotsen
 doen verdrinken. (6.171-174)

Cruciaal is het tussenzinnetje: ‘als men het geloven mag’. Een legitimatie om een zijpad in te slaan en daar verder op door te dromen. Maar niet in het blinde weg: dit tussenzinnetje komt ook in Vergilius’ Georgica 3.391 voor (zie Williams 6.173-74) en daar opmerkelijk genoeg in verband met de mythe van Pan en de maan. Dit sluit namelijk aan bij de mythe van Endymion en Selene*) - een mythe die als submotief al in het allereerste concept van Trivia Selene heeft gezeten.

Volgens Williams spelen Palinurus en Misenus verschillende rollen in de ontwikkeling van het verhaal, maar voor mij zijn beide personages vooral als verhaalelement nauw met elkaar verbonden. Een relatie, weerspiegeling ook, die ik al vanaf het begin van dit project tussen beider dood heb willen zien; sterker nog: dat de een (nog in het midden latend of dat nu Palinurus of Misenus is geweest) de hand in de dood van de ander heeft gehad en dit vervolgens op zijn beurt met de dood heeft moeten bekopen.

Dit klinkt als pure fantasie en dat is ook lange tijd zo geweest. Totdat ik tijdens het locatieonderzoek voor dit project in Italië getuige van een natuurverschijnsel was, dat als een bevestiging van de onderlinge lotsverbondenheid van beide personages beschouwd kan worden. Tijdens een zonsondergang in Scilla, de locatie waar in fabel 1 Palinurus de dood gevonden heeft, wordt deze plek door de ondergaande zon zelf gerelateerd aan de plek waar in de mythologie Misenus is geboren. Voor meer hierover: zie het hoofdstuk Van Fabel naar Parabel, Achtergedachte 3, Hemelse tekens en bekrachtiging. Dit verklaart tevens waarom mijn keuze uiteindelijk is gevallen op een verhaallijn waarin in Cumae Palinurus veroorzaker is van Misenus’ dood, boven een verhaallijn waarin Palinurus gedood wordt door Misenus.

Wat - vraagt de dagdromer zich af - als Palinurus nog tijdens het donker van de maannacht heimelijk bij Cumae aan land is gegaan en zich daar waar het strand in bos overgaat - het woud dat, aan Trivia, Hekate en Artemis/ Diana is gewijd - te ruste is gaan leggen? En dat deze Endymionachtige setting op bruuske wijze door Misenus wordt verstoord? Wat zou daar dan weer op volgen?

 

---

*) Endymion, een jonge jager of herder was de geliefde van de godin van de maan, Selene, die gelijkgesteld wordt met Artemis/Diana. Hij sliep een eeuwige slaap en Selene kwam hem 's nachts ongezien opzoeken. Selene zou hem in slaap hebben gebracht om hem kuis te kunnen beminnen en om te voorkomen dat hij zijn schoonheid zou verliezen. Endymion echter hield zijn ogen heimelijk open en kon Selene zien. De eeuwige slaap van Endymion en het bezoek van Selene die uit de hemel neerdaalt of van haar wagen stijgt, kan ook als een symbool gezien worden van de dood als een bevrijding van het aardse bestaan.

Trivia Selene - * slaap - > offer - > in litore - > olentis averni